Qyteti Lezhë Shpallur park arkeologjik me vendim të Këshillit të Ministrave nr. 396 datë 31.03.2005.

I vendosur midis Epidamit – Dyrrahut dhe Shkodrës, qyteti antik i Lissusit u ndërtua mbi një kodrinë me pamje mbi Lumin Drin. Diodori i Siçilisë bën lidhjen e themelimit të qytetit me Dionisin e Sirakuzës në vitin 385 para Kr.
Shfaqet sërish në burimet antike vetëm në fund të luftës së parë Iliro – Romake, kur mbretëresha Teuta duhej të firmoste një paqe të pafavorshme me romakë

Në 213 para Kr. Lissusi bëhet port Maqedonas në detin Adriatik dhe vetëm në vitin 209, ilirët e rifitojnë sërisht. Gjatë vitit 169 para Kr. Qyteti vazhdon të jetë një nga rezidencat e mbretit ilir Gent .

Gjatë luftërave ndërmjet Çezarit dhe Pompeut, Çezari kontrollon krejt qytetin dhe përforcoj mbrojtjen e tij.

 

Rrethi Mirdite përfaqëson një nga trevat më me vlera të historisë sonë kombëtare. 

Shteti i parë shqiptar, shteti i Arbërit i formuar në vitin 1190 i përket truallit të kësaj treve, emblema  e të cilit është gjetur në Gëziq dhe ruhet sot në Muzeun Historik Kombëtar.

Në trevën e Mirditës është mbledhur dhe kodifikuar nga, Atë Shtjefën Gjeçovi, Kanuni i Lekë Dukagjinit.

Vetëqeverisja e Mirditës më dymbëdhjetë bajraqet e saj të prirë nga dera princore e Gjonmarkajve, janë një model i veçantë i funksionimit administrativ të kohës, që meriton të studiohet.

Vetëqeverisja si një institucion ka qenë në të vertetë Shteti Etno-Kulturor në botën shqiptare.

Rezistenca antikomuniste prej mëse një dekade (1944-1952), e drejtuar nga pinjolli i Mirditës Mark Gjonmarkaj, nëpërmjet Komitetit të Maleve, është një histori më vehte që paraqet vlerat më vitale dhe përfaqësuese të qëndresës, besës, burrërisë dhe bujarisë se banorëve dhe prijësve fisnikë të këtyre anëve.

Regjimi diktatorial i kohës e shfrytëzoi këtë rezistencë si pretekst për të organizuar dhe demonstruar mbi këtë krahinë një terror të pashoq psikologjik, dëshmi e të cilit janë dhjetra e qindra të vrarë, varur e pushkatuar pa gjygj, burgosur e internuar burgjeve famëkeqe të diktaturës. Më tej akoma sikur të mos mjaftonte kjo, Mirdita me një vendim të posaçëm të udhëheqies së kohës u shpall “Rreth politik dhe i rrezikshëm”, dhe u copëzua administrativisht në pesë rrethe (Kukës, Pukë, Lezhë, Mat dhe Dibër). 

Kurbini është një zonë e ndërmjetme etno-kulturore, e cila pas luftës së dytë botërore ka qenë pjesë e rrethit të Krujës deri në vitin 1992. Nga ky vit Kurbini në hartën administrative të Shqipërisë ka pasur statusin e rrethit.

Qendra e rrethit Kurbin është qyteti i Laçit.

Kurbini ka shërbyer ndër shekuj si kryeurë historike, që ka lidhur ndërmjet tyre trevat shqiptare.

Heroi ynë kombëtar Gjergj Kastrioti, Skendërbeu ka pjesë të rëndësishme të historisë, qëndresës dhe lavdisë së tij në viset e Kurbinit.

Ndër betejat më të lavdishme të epopesë skendërbejane është dhe lufta e Albulenës e cila shënoj një ndër fitoret më të bujshme të Heroit Kombëtar.

Bashkëkohës me të ka qenë plaku i mençur e patriot Kokë Malçi, që personifikon urtësinë popullore dhe besnikërinë e Kurbinasve ndaj kryetrimit Gjergj Kastrioti.

Kurbini ashtu si dhe Mirdita është vetëqeverisur në bazë të rregullave dokësore të vetat të sintetizuara në Kanunin e Skëndërbeut të cilat janë mbledhur dhe kodifikuar nga Imzot Frano Ilia në vitet 1936-1966.

Në Ipeshkvninë e Shnapremtes në Kurbin në vititn 1632 është hapur shkolla e parë shqipe në rrafshin kombëtar.

Inicuesi dhe organizuesi i Kuvendit të Arbërit të mbajtur më 14 Janar 1703, në Mërqi të Lezhës, Papa Klementi XI-Albani me prejardhje nga  Kurbini.

Patrioti kurbinas Gjin Pjetri  me 1912 ngriti flamurin e pavarësisë në Milot, duke u bërë prolog i shtegtimit patriotik dhe kombëtar, për shpalljen e pavarësisë kombëtare që u finalizua më, 28 Nëntor 1912 në Vlorë, nga Ismail Qemali.
 


Editimi i fundit: E  Marte, 02 Shtator 2009